I
IBA.
LerenLes 1 van 3
B2Staatsinrichting en rechtsstaat

Democratie en verkiezingen

9 min lezen

Een representatieve democratie

Nederland is een representatieve democratie: burgers kiezen vertegenwoordigers die namens hen besluiten nemen. De verkiezingen zijn vrij en geheim, en iedereen die mag stemmen is vanaf 18 jaar stemgerechtigd. Doordat Nederland een stelsel van evenredige vertegenwoordiging kent, zonder hoge kiesdrempel, zitten er veel partijen in het parlement en is samenwerking vrijwel altijd noodzakelijk.

Evenredige vertegenwoordigingEen kiesstelsel waarin partijen zetels krijgen naar verhouding van het aantal stemmen dat zij landelijk behalen.

Vijf soorten verkiezingen

Tweede Kamer (150 zetels): alleen Nederlanders van 18 jaar en ouder mogen stemmen.

Provinciale Staten: alleen Nederlanders; de gekozen Statenleden kiezen vervolgens de Eerste Kamer — die wordt dus niet rechtstreeks gekozen.

Gemeenteraad: Nederlanders en EU-burgers mogen direct stemmen; niet-EU-burgers pas na vijf jaar legaal verblijf in Nederland.

Waterschappen: álle legale inwoners van 18 jaar en ouder mogen stemmen, dus ook niet-EU-burgers, zonder vijfjaarstermijn.

Europees Parlement: Nederlanders en EU-burgers die in Nederland wonen.

Eerste KamerDe senaat van 75 leden, die niet rechtstreeks maar door de leden van de Provinciale Staten wordt gekozen en wetsvoorstellen toetst.
WaterschapEen regionaal overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor het waterbeheer (dijken, waterpeil, waterzuivering) en eigen verkiezingen kent waaraan alle volwassen legale inwoners mogen meedoen.

Wie via naturalisatie Nederlander wordt, krijgt volledig stemrecht, dus ook voor de Tweede Kamer. Volgens de huidige wet geldt daarvoor in de regel vijf jaar legaal verblijf plus het behalen van het inburgeringsdiploma; plannen van het kabinet om die eisen te verzwaren zijn voorstellen en nog geen wet.

Let op het klassieke verwarpunt: voor de waterschapsverkiezingen geldt de vijfjaarstermijn níét — niet-EU-burgers mogen daar direct meestemmen zodra zij legaal in Nederland wonen en 18 jaar zijn.
Stemmen in de praktijkVoor de verkiezingen ontvang je thuis een stempas. Op de verkiezingsdag ga je daarmee, samen met een identiteitsbewijs, naar een stembureau en kleur je in het stemhokje één hokje rood. Kun je zelf niet komen, dan kun je een andere kiezer machtigen om voor jou te stemmen.

Oefenvragen

Test wat je hebt geleerd. Kies een antwoord om de uitleg te zien.

1

Wie mogen er stemmen voor de Tweede Kamer?

2

Hoe wordt de Eerste Kamer gekozen?

3

Een niet-EU-burger woont drie jaar legaal in Nederland en is 20 jaar. Voor welke verkiezing mag deze persoon stemmen?

4

Niet-EU-burgers mogen na vijf jaar legaal verblijf in Nederland stemmen voor de gemeenteraad.

5

Hoeveel zetels telt de Tweede Kamer?

6

Volgens de huidige wet moet je voor naturalisatie in de regel vijf jaar legaal in Nederland wonen en het inburgeringsdiploma hebben behaald.

7

Wat houdt het stelsel van evenredige vertegenwoordiging in?

8

Wat neem je mee als je in het stembureau gaat stemmen?

9

Wat kun je doen als je op de verkiezingsdag zelf niet naar het stembureau kunt komen?

10

Voor de verkiezingen van de Provinciale Staten mogen ook EU-burgers stemmen.

I

Welkom

Kies jouw taal om te beginnen

Je kunt de taal later aanpassen via het menu.