I
IBA.
LerenLes 2 van 3
B2Staatsinrichting en rechtsstaat

Regering, parlement en formatie

9 min lezen

Regering en parlement

Het parlement, officieel de Staten-Generaal, bestaat uit de Tweede Kamer (150 leden) en de Eerste Kamer (75 leden). De regering wordt gevormd door de koning en de ministers; de ministers en staatssecretarissen samen vormen het kabinet. De minister-president zit de wekelijkse ministerraad voor en is daarmee de politieke leider van het kabinet.

KabinetAlle ministers en staatssecretarissen samen; het kabinet voert het dagelijks bestuur van het land.
Minister-presidentDe voorzitter van de ministerraad en politiek leider van het kabinet — een functie, ongeacht welke persoon haar vervult.
Ministeriële verantwoordelijkheidHet beginsel dat ministers politiek verantwoordelijk zijn voor het regeringsbeleid, ook voor het handelen van de koning: de koning is onschendbaar.

Hoe ontstaat een kabinet?

Omdat vrijwel nooit één partij de meerderheid haalt, begint na de verkiezingen de kabinetsformatie. Onder leiding van achtereenvolgens een verkenner, een informateur en een formateur onderhandelen partijen over een coalitie en leggen zij hun afspraken vast in een regeerakkoord. Soms ontstaat een minderheidskabinet, dat per onderwerp steun in het parlement moet zoeken.

CoalitieEen samenwerking van twee of meer partijen die samen een kabinet vormen en in het parlement voldoende steun organiseren.

Wetten maken en controleren

Een wetsvoorstel wordt eerst behandeld in de Tweede Kamer, die het mag wijzigen via amendementen. Daarna oordeelt de Eerste Kamer, die het voorstel alleen kan aannemen of verwerpen. Pas nadat de koning en een minister de wet hebben ondertekend en de wet is gepubliceerd, treedt zij in werking.

Het parlement controleert de regering met vragen, moties, interpellaties en parlementaire enquêtes; neemt de Tweede Kamer een motie van wantrouwen aan, dan moet een minister of het hele kabinet aftreden.

Prinsjesdag valt op de derde dinsdag van september: de koning leest de troonrede voor met de plannen van de regering, en de regering presenteert de miljoenennota met de begroting.
De val van een kabinetAls de coalitiepartijen het vertrouwen in elkaar verliezen, kan het kabinet vallen. Het kabinet wordt dan demissionair: het handelt alleen nog lopende zaken af, en vaak volgen vervroegde verkiezingen waarna een nieuwe formatie begint.

Oefenvragen

Test wat je hebt geleerd. Kies een antwoord om de uitleg te zien.

1

Wie zit de ministerraad voor?

2

Wat kan de Eerste Kamer met een wetsvoorstel doen?

3

Wat is een coalitie?

4

De koning is politiek verantwoordelijk voor het regeringsbeleid.

5

Wat gebeurt er op Prinsjesdag?

6

Een wet treedt pas in werking nadat zij is ondertekend en officieel is gepubliceerd.

7

Wat is een minderheidskabinet?

8

Wat is het gevolg als de Tweede Kamer een motie van wantrouwen aanneemt tegen een minister?

9

Wat betekent het als een kabinet demissionair is?

10

De formateur is degene die na de verkiezingen als eerste verkent welke coalities mogelijk zijn.

I

Welkom

Kies jouw taal om te beginnen

Je kunt de taal later aanpassen via het menu.