De Nederlandse samenleving is gebaseerd op een aantal kernwaarden, waarvan vrijheid en gelijkheid de belangrijkste zijn. Deze waarden zijn niet vrijblijvend: zij zijn vastgelegd in de Grondwet en in internationale verdragen, en zij gelden voor iedereen die in Nederland woont — ongeacht afkomst, geloof of levensstijl.
GrondwetDe belangrijkste wet van Nederland, waarin de grondrechten van burgers en de inrichting van de staat zijn vastgelegd.
Artikel 1 van de GrondwetHet artikel dat bepaalt dat iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk wordt behandeld en dat discriminatie — onder meer wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap of seksuele gerichtheid — verboden is.
Vrijheid van meningsuitingHet recht om je mening te uiten zonder voorafgaande toestemming van de overheid, binnen de grenzen die de wet stelt.
Vrijheid van godsdienstHet recht om je eigen geloof te hebben en te belijden — of juist geen geloof te hebben — zonder bemoeienis van de overheid.
Vrijheid kent grenzen
Grondrechten kunnen met elkaar botsen: de vrijheid van meningsuiting van de één raakt soms aan het recht op gelijke behandeling van de ander. In zulke gevallen weegt uiteindelijk de rechter af welk recht in die situatie zwaarder weegt. Bovendien stelt de wet duidelijke grenzen: aanzetten tot haat, discriminatie of geweld is strafbaar, net als bedreiging en smaad.
Discriminatie melden
Word je gediscrimineerd, dan kun je dat melden bij de antidiscriminatievoorziening van je gemeente; bij strafbare feiten kun je aangifte doen bij de politie.
Het College voor de Rechten van de Mens kan oordelen over ongelijke behandeling, bijvoorbeeld bij sollicitaties, op het werk of op school.
Vrijheid heeft grenzen: je mag je mening geven, maar aanzetten tot haat of geweld tegen anderen is strafbaar.
Afgewezen om je achtergrond?Stel dat je bij een sollicitatie wordt afgewezen en de werkgever laat doorschemeren dat je afkomst of je hoofddoek de reden is. Dat is verboden onderscheid: je kunt de zaak gratis voorleggen aan het College voor de Rechten van de Mens, dat een oordeel uitspreekt.
Oefenvragen
Test wat je hebt geleerd. Kies een antwoord om de uitleg te zien.
1
Wat regelt artikel 1 van de Grondwet?
2
In Nederland hebben mannen en vrouwen dezelfde rechten.
3
Vrijheid van meningsuiting betekent dat je mag aanzetten tot geweld.
4
Bij welke instantie kun je een oordeel vragen over ongelijke behandeling, bijvoorbeeld bij een sollicitatie?
5
Wat betekent de scheiding van kerk en staat?
6
Sinds 2023 noemt artikel 1 van de Grondwet ook 'handicap' en 'seksuele gerichtheid' expliciet als verboden discriminatiegronden.
7
Waarin zijn de grondrechten van burgers in Nederland vastgelegd?
8
Waar kun je in je eigen woonplaats discriminatie melden?
9
Wat gebeurt er wanneer twee grondrechten met elkaar botsen, bijvoorbeeld meningsuiting en gelijke behandeling?
10
Vrijheid van godsdienst betekent ook dat je ervoor mag kiezen om geen geloof te hebben.